Filosoferen in het onderwijs

Geïnspireerd door filosoof Kristof van Rossem ben ik gestart met filosoferen met kinderen. ‘Filosoferen is een ambacht’, riep Kristof, en ‘het is geen vak’. Je kan het niet leren door er over te lezen, je leert het door te doen. Ik wilde dit ambacht ook gaan toepassen in mijn lesprogramma.

Één keer in de zes weken filosofeer ik met de kinderen uit mijn groep. Het filosoferen gebeurt gestructureerd en is vergelijkbaar met een reguliere les. Ik ben van mening dat er in het dagelijks onderwijs onbewust veel wordt gefilosofeerd door kinderen en leerkrachten. In een klas en tijdens lessen ontstaan er veel vragen. Het grote verschil tussen onbewust en bewust filosoferen zit in de aanbieding. Voor bewust filosoferen wordt tijd vrijgemaakt. Onbewust filosoferen is kinderen proberen regelmatig te laten nadenken over de vragen die ze hebben. Bijvoorbeeld de vraag: Waarom mogen de kinderen uit groep 2 langer buitenspelen dan wij? Zo’n soort vraag koppel ik regelmatig terug door hen zelf de vraag te stellen: waarom denk jij dat de kinderen uit groep 2 langer mogen buitenspelen? Ze moeten nadenken over een antwoord op hun eigen vraag. In mijn ogen is dat ook filosofie. Filosoferen hoeft namelijk niet altijd een goed antwoord op te leveren. Nadenken over een vraag kan kinderen namelijk ook inzicht opleveren, waardoor ze dit soort verschillen misschien beter gaan begrijpen.

‘Ze moeten nadenken over een antwoord op hun eigen vraag.’

Tijdens de filosofieles gaan we met zijn allen in de kring zitten. Ik herhaal voor elk gesprek de belangrijkste regel uit: alles wat je zegt is goed. In het midden van de kring zet ik een kaars neer. Wanneer ik de kaars aansteek begint het filosoferen en leg ik kinderen een vraag voor. Bijvoorbeeld: kan er een wereld bestaan zonder oorlog? De kinderen gaan het gesprek met elkaar aan met mij als gespreksleider. Ik wijs aan welke kinderen de beurt krijgen, vraag door op antwoorden en vat kort samen wat er gezegd wordt. Een kind mag mij corrigeren als mijn samenvatting niet klopt. Ook zorg ik ervoor als gespreksleider dat de leerlingen niet te veel afdwalen van de vraag. Een gesprek duurt hoogstens 20 minuten. Wanneer ik de kaars uitblaas stopt het filosoferen. Een gesprek heeft altijd een open einde, want tijdens de les gaan we niet op zoek naar absolute antwoorden: we gaan op zoek naar wat wij denken.

‘Ik filosofeer graag met kinderen, omdat we in een gesprek verwonderd raken.’

Ik filosofeer graag met kinderen, omdat we in een gesprek verwonderd raken. Verwonderd over hoe de wereld in elkaar zit. Grote levensvragen worden beantwoord door kinderlogica. Wij volwassenen kunnen van deze logica nog veel leren. Maar niet alleen ik leer van de gesprekken. Mijn leerlingen leren beter naar elkaar te luisteren en ontwikkelen een nieuwsgierige en onderzoekende houding. Ze leren dat een vraag niet is beantwoord met één antwoord, maar dat je kunt en mag doorvragen naar meer.

Over de auteur: Tjeerd Hilhorst (24 jaar) is leerkracht in groep 6, 7 en 8 van de Montessorischool in Wassenaar.

Deel Filosoferen in het onderwijs

Share on facebook
Share on linkedin
Share on email

Over KindVak nieuws

KindVak werkt met een aantal vaste redacteuren, die ons redactieteam vormen. Daarnaast zijn we altijd op zoek naar gastredacteuren.

De verantwoording voor ingebrachte teksten liggen bij de auteurs van deze teksten.

Het redactieteam van KindVak

Lees het nieuws per categorie

Beurs nieuws

Branche nieuws

Meld je aan voor de KindVak nieuwsbrief

Waar ontvang jij je updates het liefst?

De combinatiefunctionaris

Roy Frederiks is combinatiefunctionaris Sport voor de Brede school in Veldhoven. Over hoe de verbinding tussen PO en verschillende (sport) diensten effectief en nuttig

Afscheid van de excellente school

Wat houdt het predikaat ‘excellent’ nu eigenlijk in? Krijgen kinderen daar excellent onderwijs of blinkt zo’n school uit in maar een of twee aspecten?

Spelen met Spullen: de meerwaarde van ‘loose parts’ bij het buitenspelen

Spelen met spullen, zeker buiten, activeert en motiveert kinderen meer. Spullen zijn onderdelen waarvan de kinderen zelf de toepassing kunnen kiezen, zoals takken, buizen,